Τρίτο Πρόγραμμα

                                        

Η δημιουργία μιας ραδιοφωνικής συχνότητας που θα μετέδιδε μόνο κλασική μουσική σύμφωνα με τα πρότυπα του αντίστοιχου προγράμματος του BBC εγκαινιάστηκε στις 19 Σεπτεμβρίου του 1954. Πρώτος διευθυντής του προγράμματος και ιδρυτής του Τρίτου Προγράμματος υπήρξε ο Διονύσιος Ρώμα, άνθρωπος των γραμμάτων και του θεάτρου: «Ξέρουμε πως οι περισσότεροι ακροαταί προτιμούν τις ελαφρές μουσικές εκπομπές και βαριούνται με την κλασική μουσική και τις ομιλίες. Θα είναι λοιπόν ικανοποιημένοι όταν με το Τρίτο Πρόγραμμα θα αποσυμφορηθούν τα άλλα δύο προγράμματα από τις αρκετά βαριές εκπομπές και θα δώσουν περισσότερο χρόνο στις ελαφρές και διασκεδαστικές εκτελέσεις... Ξέρουμε, επίσης, πως στον τόπο μας υπάρχει ένα αρκετά μεγάλο κοινό μορφωμένων και καλλιεργημένων ανθρώπων που δεν μπορούν να υποφέρουν τις ελαφρότητες και διψούν για άφθονη κλασική μουσική, για σοβαρές θεατρικές εκπομπές λογοτεχνία, φιλοσοφία και επιστήμη. Όταν υπάρξει ραδιοφωνικός χώρος για όλα αυτά, όταν καταληφθεί η σημερινή προγραμματική στενότης, τότε θα μπορεί κανείς να ακούει όποτε θέλει αυτό που θέλει και τότε –ίσως μόνο τότε– το γούστο του ενός θα μπορέσει να γίνει και γούστο του άλλου».

Όλα άλλαξαν για το ελληνικό ραδιόφωνο, όταν διευθυντής ανέλαβε ο Μάνος Χατζηδάκης. Είχε ταυτιστεί με την πιο δημιουργική περίοδο του Τρίτου αφού μετά την πτώση της δικτατορίας ανέλαβε τη διεύθυνσή του, αναγεννώντας το από τις στάχτες. είχε επιδιώξει πρόσβαση στα υψηλά κλιμάκια της ελληνικής ραδιοφωνίας επειδή οραματιζόταν ούτε λίγο ούτε πολύ μια ολιστική πολιτιστική παρέμβαση με γνώμονα την ελεύθερη δημιουργία. Είχε φανταστεί τη συχνότητα του Τρίτου κάτι παραπάνω από μουσικό ραδιόφωνο, ένα φορέα Παιδείας, Τέχνης και Ενημέρωσης, όπως υποτίτλιζε και το όνομα του σταθμού. Για να πραγματοποιήσει τα σχέδιά του συγκέντρωσε ταλαντούχους νέους από διάφορες πόλεις του εξωτερικού και τους έδωσε πλήρη ελευθερία, στελεχώνοντας το Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας με ένα φυτώριο νέων δημιουργών που πλημμύρισαν τα μικρόφωνα με φρέσκες ιδέες και καλλιτεχνική πνοή, με κλασική μουσική από την εποχή του μπαρόκ μέχρι τις πιο σύγχρονες τάσεις, αλλά και τζαζ, έθνικ, παραδοσιακή, εκπομπές λόγου και τέχνης, λογοτεχνία, θέατρο, ποίηση. Τα στούντιο του Τρίτου Προγράμματος να έχουν μεταμορφωθεί σε καζάνια καλλιτεχνικής δραστηριότητας: μουσικά έργα γράφονταν, θεατρικά έργα σκηνοθετούνταν, δημιουργήθηκε χορωδία (η σημερινή χορωδία της ΕΡΤ), οργανώνονταν συναυλίες, ζωντανές ηχογραφήσεις, φεστιβάλ, μουσικοί και άλλοι διαγωνισμοί, δίνονταν παραγγελίες να πρωτοπαρουσιαστούν έργα, ενώ καθημερινές εκπομπές μουσικής και λόγου γράφονταν το προηγούμενο βράδυ.

Είναι πραγματικά εντυπωσιακή η ευρύτητα με την οποία χρησιμοποιήθηκε το μέσο του ραδιοφώνου εκείνα τα φτωχά σε τεχνολογία χρόνια. Αυτό, όμως, που εντυπωσιάζει ακόμα περισσότερο είναι ότι το Τρίτο κατάφερε να συνδυάσει την τέχνη και την πολιτιστική παραγωγή με την υψηλή ακροαματικότητα. Γιατί όλη αυτή η προσπάθεια, ένας πραγματικός οίστρος δημιουργικότητας μέσα και έξω από τα στούντιο, είχε μεγάλη απήχηση στον κόσμο – κι όχι μόνο στην Αθήνα αλλά σε όλη τη χώρα (ύστερα από επίμονο αίτημα της διεύθυνσης για πανελλήνια εμβέλεια). Εκπομπές όπως η «Λιλιπούπολη» ή τα ίδια τα εβδομαδιαία ραδιοφωνικά «Σχόλια» του Μάνου Χατζιδάκι υπήρξαν πολύ δημοφιλείς, ενώ συχνά πυροδοτούσαν αντιδράσεις εξαιτίας του φιλελεύθερου πνεύματος που τις χαρακτήριζε, που θεωρούνταν –και ήταν για τα δεδομενα της εποχής– προκλητικό. Γιατί εκτός από καλλιτεχνικός ήταν και πολιτικός ο χαρακτήρας του Τρίτου, που φάνταζε σαν κράτος εν κράτει μέσα στα πλαίσια μιας συντηρητικής κρατικής Ραδιοφωνίας, καθώς η απήχησή του στον κόσμο το θωράκιζε από τη λογοκρισία που προσπαθούσαν να του επιβάλουν. Συχνές ήταν οι παρεμβάσεις του υπουργείου για το κομμουνιστικό πνεύμα που είχε «εισβάλει» στο ραδιόφωνο, πολλά τα σημεία τριβής με τη γενική διοίκηση αλλά και τα συνδικαλιστικά όργανα της ΕΡΤ, συχνές και οι επιθέσεις πολιτικών και δημοσιογράφων. Το Τρίτο είχε καταφέρει να ταράξει το κατεστημένο. Κι όλα αυτά απέναντι σε έναν Χατζιδάκι που δεν δεχόταν καμία επέμβαση σε αυτό που ονόμαζε ελεύθερο ραδιόφωνο.

Ένα από τα ‘’σχόλια’’ του Χατζηδάκη:

 Κάπως έτσι, όμως, τα καλύτερα και μοναδικά από μια άποψη εκείνα χρόνια οδηγήθηκαν στο τέλος τους. Η αποχώρηση του Χατζιδάκι από την ελληνική Ραδιοφωνία απασχόλησε για τελευταία φορά τον Τύπο τον Φεβρουάριο του ’82, με τους τίτλους των εφημερίδων να σχολιάζουν με πηχιαίους τίτλους το γεγονός. Ο σπουδαίος αυτός κύκλος της ιστορίας του Τρίτου Προγράμματος, «τα 7 πιο θριαμβευτικά χρόνια της ιστορίας του», είχε κλείσει.

Πηγή:

http://www.athensvoice.gr/article/city-news-voices/news-voices/%CE%B1%CE%BA%CE%BF%CF%8D%CF%84%CE%B5-%CF%84%CF%81%CE%AF%CF%84%CE%BF